TURİZM BELGESİ ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Anayasa Mahkemesi’nin 17 Ekim 2024 tarihli ve E.2021/100, K.2024/174 sayılı kararı, 7334 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un çeşitli hükümlerinin iptaline ilişkindir. Karar, 24 Mart 2025 tarihli ve 32851 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Turizm işletmelerini etkileyen en önemli iptal kararları şunlardır:
Turizm işletmesi belgesi alamayan konaklama ve plaj işletmelerinin faaliyetlerinin durdurulmasına ve işyeri açma ruhsatlarının iptaline ilişkin düzenlemeler iptal edilmiştir.
Sosyal ve teknik altyapıya katılım payı alınmasına ilişkin düzenleme iptal edilmiştir.
Geçici lüks çadır tesisleri için Bakanlık kriterlerine uygunluk ve turizm işletmesi belgesi şartı iptal edilmiştir.
Basit konaklama turizm işletmesi belgesi almayan konaklama tesislerine yönelik yaptırımlar iptal edilmiştir.
ÖNEMLİ: İptal kararları, Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren 9 ay sonra (24 Aralık 2025’te) yürürlüğe girecektir.

2634 sayılı Kanun’un 5. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan “Bu maddede belirtilen süreler içerisinde turizm işletmesi belgesi alamayan konaklama ve plaj işletmeleri, işletmeye açılamaz ve faaliyette bulunamaz. Bu işletmelerin işyeri açma ve çalışma ruhsatı Bakanlıkça yapılan bildirim üzerine yetkili idare tarafından bir ay içinde iptal edilir ve faaliyetlerine son verilir” hükmü iptal edilmiştir.
İptal gerekçesi: Anayasa Mahkemesi, turizm işletmesi belgesinin temin edilme koşullarına ilişkin Kanun’da herhangi bir düzenleme bulunmadığını, bu konudaki takdirin bütünüyle Bakanlığa bırakıldığını tespit etmiştir. Teşebbüs özgürlüğüne sınırlama getiren bir belgenin koşullarının kanunla belirlenmemesi, Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine (teşebbüs özgürlüğü) aykırı bulunmuştur.

2634 sayılı Kanun’un 5. maddesinin onuncu fıkrasında yer alan, Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile turizm merkezlerinde bulunan konaklama tesislerinin tür veya kullanım kararı değişikliği ile kapasite artışı durumlarında yatırımcıdan “sosyal ve teknik ve benzeri altyapıya katılım payı” istenmesine ilişkin düzenleme iptal edilmiştir.
İptal gerekçesi: Anayasa Mahkemesi, bu katılım payının “resim benzeri mali bir yükümlülük” niteliğinde olduğunu belirlemiştir. Verginin kanuniliği ilkesi gereği, mali yükümlülüklerin matrah, oran, tarh, tahakkuk, tahsil usulleri, yaptırımlar ve zamanaşımı gibi unsurlarının kanunla düzenlenmesi gerekir. Kuralda bu unsurlara ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığından Anayasa’nın 2. ve 73. maddelerine aykırı bulunmuştur.

2634 sayılı Kanun’un 6. maddesinin dördüncü fıkrasının üçüncü ve dördüncü cümleleri iptal edilmiştir:
Üçüncü cümle: “Bakanlığın belirlediği kriterlere uygun yapılmayan ve Bakanlıktan turizm işletmesi belgesi almayan tesisler işletmeye açılamaz.”
Dördüncü cümle: “Bakanlıktan turizm işletmesi belgesi alınmasını müteakip, başka bir işleme gerek kalmaksızın onbeş gün içinde bu tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilir.”
İptal gerekçesi: Turizm işletmesi belgesi temin edilme koşulları ile Bakanlığın belirlediği kriterlere ilişkin yasal çerçevenin kanunda belirlenmemesi, yürütme organına sınırları belirsiz bir yetki tanınmasına yol açtığından Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine aykırı bulunmuştur.

2634 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 11. maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları iptal edilmiştir:
Üçüncü fıkra: Birinci fıkrada belirtilen süre içerisinde basit konaklama turizm işletmesi belgesi almak için başvuruda bulunmayan konaklama tesislerinin faaliyette bulunamayacağı, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının iptal edileceği düzenlemesi.
Dördüncü fıkra: Konaklama içermeyen müstakil plaj işletmelerine ilişkin benzer yaptırımlar.
İptal gerekçesi: Basit konaklama turizm işletmesi belgesinin temin edilme koşullarına ilişkin Kanun’da herhangi bir düzenleme bulunmadığı, bu konudaki yetkinin doğrudan yönetmelikle düzenlenmek üzere Bakanlığa bırakıldığı tespit edilmiştir. Mülkiyet hakkına sınırlama getiren bir düzenlemenin koşullarının kanunla belirlenmemesi Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine (mülkiyet hakkı) aykırı bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesi birçok önemli düzenlemenin Anayasa’ya uygun olduğuna karar vermiştir:
Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri (KTKGB) tanımı: Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmesi Anayasa’ya uygun bulunmuştur.
Turizm merkezlerinde orman vasıflı alanların kullanımı: Belirli şartlarla mümkün görülmüştür.
Turizm hizmetleri yönetim birlikleri kurma yetkisi: Bakanlığın bu yetkisi Anayasa’ya uygun bulunmuştur (karşı oy yazıları olmakla birlikte).
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde günübirlik tesis yapımı: Koruma kullanma dengesi gözetildiği gerekçesiyle uygun bulunmuştur.
Kıyılarda geçici lüks çadır tesisleri: 3621 sayılı Kıyı Kanunu’na uygun olmak kaydıyla Anayasa’ya uygun bulunmuştur.
KTKGB ve turizm merkezlerinde planlama yetkisi: Bakanlığın bu yetkisi Anayasa’ya uygun bulunmuştur.
Yabancı bayraklı ticari yatların Türk karasularında faaliyeti: Kamu yararı amacıyla düzenlendiği gerekçesiyle uygun bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesi, iptal edilen kuralların uygulanmaması durumunda doğacak hukuksal boşluğun kamu yararını ihlal edecek nitelikte olduğunu değerlendirerek, iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.
İşletmelerin yapması gerekenler:
Karar 24 Mart 2025’te Resmî Gazete’de yayımlandığına göre, iptal hükümleri 24 Aralık 2025’te yürürlüğe girecektir.
Bu tarihe kadar mevcut mevzuat hükümleri geçerliliğini korumaktadır.
İşletmeler, 24 Aralık 2025’e kadar yürürlükteki düzenlemelere uymak zorundadır.
Kanun koyucunun bu 9 aylık sürede yeni bir düzenleme yapması beklenmektedir. İşletmelerin yasal gelişmeleri takip etmesi önerilir.

Hayır, turizm işletmesi belgesi alma zorunluluğu tamamen kalkmamıştır. İptal edilen hükümler, belge alamayan işletmelere uygulanacak yaptırımlara (faaliyet durdurma, ruhsat iptali) ilişkindir. Ancak:
Turizm işletmesi belgesi alma zorunluluğu devam etmektedir.
Belgenin temin edilme koşulları henüz iptal edilmemiştir.
Anayasa Mahkemesi’nin iptal gerekçesi, belge koşullarının kanunla düzenlenmesi gerektiği yönündedir.

Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümez. Ancak:
Henüz kesinleşmemiş davalar varsa, bu karar dikkate alınabilir.
İdari para cezalarına karşı dava açma süresi içinde olan işletmeler, Anayasa Mahkemesi kararını gerekçe göstererek dava açabilir.
Kesinleşmiş cezalar için doğrudan bir iade veya iptal söz konusu değildir. Ancak kararın bağlayıcılığı nedeniyle yargılamanın yenilenmesi talep edilebilir (her somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir).
ÖNEMLİ: Kararın gerekçesinde, belge koşullarının kanunla düzenlenmemesinin temel hak ihlali oluşturduğu vurgulanmıştır. Bu nedenle, hak kaybı yaşayan işletmelerin hukuki destek alması önerilir.

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’na eklenen geçici 7. maddenin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin ikinci cümlesi iptal edilmiştir.
İptal edilen düzenleme: Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile turizm merkezlerinde, turizm yatırımları için kamulaştırılan kaynak ve irtifak haklarının bedelinin “yapılan harcamaların güncel değeri ile sınırlı” olduğuna ilişkin hüküm.
İptal gerekçesi: Anayasa’nın 46. maddesi uyarınca kamulaştırmada “gerçek karşılık” ödenmesi zorunludur. Kuralda kamulaştırma bedelinin yapılan harcamaların güncel değeri ile sınırlandırılması, gerçek karşılık ölçütüne aykırı bulunarak Anayasa’nın 13., 35. ve 46. maddelerine aykırı görülmüştür.
ÖZET TABLO: İPTAL EDİLEN VE REDDEDİLEN ÖNEMLİ DÜZENLEMELER
Düzenleme Karar Yürürlük
Turizm işletmesi belgesi alamayanların faaliyetlerinin durdurulması İPTAL 24.12.2025
Sosyal ve teknik altyapıya katılım payı İPTAL 24.12.2025
Geçici lüks çadır tesislerinde Bakanlık kriterleri ve belge şartı İPTAL 24.12.2025
Basit konaklama belgesi almayanlara yaptırım İPTAL 24.12.2025
Jeotermal kamulaştırmada bedel sınırlaması İPTAL Hemen
KTKGB ve turizm merkezi tanımları RED Yürürlükte
Turizm hizmetleri yönetim birlikleri RED Yürürlükte
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerde günübirlik tesis RED Yürürlükte
Kıyılarda geçici lüks çadır tesisleri (kalan kısım) RED Yürürlükte
Planlama yetkisi RED Yürürlükte
Yabancı bayraklı yatların faaliyeti RED Yürürlükte

Anayasa Mahkemesi kararları genel olarak geriye yürümez, ancak bu kararın bazı önemli hukuki sonuçları olabilir:
Kesinleşmiş işlemler için:
Ruhsat iptali ve faaliyet durdurma işlemleri kesinleşmişse, karar doğrudan bu işlemleri ortadan kaldırmaz.
Ancak Anayasa Mahkemesi kararı, yargılamanın yenilenmesi sebebi oluşturabilir. İşletmeler, idari yargıda yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunabilir.
Devam eden davalar için:
Henüz kesinleşmemiş davalarda, mahkemeler Anayasa Mahkemesi kararını dikkate almak zorundadır.
İdari para cezalarına veya ruhsat iptallerine karşı açılan davalarda, iptal kararı lehe bir gelişme olarak değerlendirilebilir.
ÖNEMLİ: Her somut olayın koşulları farklıdır. Hak kaybı yaşayan işletmelerin bir hukuk danışmanına başvurarak yargılamanın yenilenmesi veya yeni dava açma imkanlarını değerlendirmesi önerilir.

2634 sayılı Kanun’un 7. maddesinin değiştirilen birinci fıkrası Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve iptal talebi reddedilmiştir. Bu nedenle planlama yetkisine ilişkin düzenlemeler yürürlüktedir.
Yürürlükteki düzenlemeye göre:
KTKGB ve turizm merkezleri içinde her ölçekteki planları yapma, yaptırma, re’sen onaylama ve tadil etme yetkisi Kültür ve Turizm Bakanlığı’na aittir.
Korunan alanlarda plan teklifleri sadece Bakanlığa sunulur.
Uygun görülen planlar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na gönderilir ve en geç 6 ay içinde sonuçlandırılır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından plan hazırlanması durumunda, onamaya esas olmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın uygun görüşü alınır.
Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemenin idarenin bütünlüğü ilkesine ve yerel yönetimlerin yetkilerine aykırı olmadığına karar vermiştir.

Evet, Anayasa Mahkemesi, 2634 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (d) bendinde yer alan “orman vasıflı olanlar dâhil” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir.
Kararın gerekçesi:
Devlet ormanlarının turizm amaçlı kullanımı, kamu yararının zorunlu kıldığı hallerde mümkündür.
Turizm merkezlerinin belirlenmesinde, 2634 sayılı Kanun’un 4. maddesi gereği ülkenin doğal, tarihî, arkeolojik ve sosyokültürel turizm değerleri dikkate alınmalıdır.
Orman vasıflı alanlar üzerindeki tasarruflar, 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında kalmak kaydıyla uygulanacaktır.
Kuralda koruma-kullanma dengesini dışlayan bir yön bulunmamaktadır.
Anayasa Mahkemesi, devlet ormanlarının irtifak hakkına konu olması için kamu yararının bulunması gerektiğini, turizm faaliyetlerinin istihdam ve gelir artışı gibi kamu yararı sağladığını vurgulamıştır.

Hayır, 2634 sayılı Kanun’un 6. maddesinin dördüncü fıkrasının sadece üçüncü ve dördüncü cümleleri iptal edilmiştir. Fıkranın diğer hükümleri yürürlüktedir.
Yürürlükte kalan düzenlemeler:
3621 sayılı Kıyı Kanunu’na uygun olmak kaydıyla, geçici lüks çadır tesisleri yapılması amacıyla kiralama yapılabilecektir.
Tesisler; yerleşim tasarım ve yönetim planı ile koşulları belirlenen, doğal çevre ile uyumlu, kalıcı yapı içermeyen, gerekli güvenlik tedbirleri alınan iyi donanımlı lüks çadırlardan oluşacaktır.
Tesis kapsamında yapılacak her türlü ünite, temelsiz ahşap platform üzerine, mümkün olan en az müdahaleyle, çevre dostu çadır malzemesi kullanılarak ve doğal ekosisteme uygun olarak yapılacaktır.
Sözleşmelerine aykırı olarak Bakanlığın belirlediği kriterlere uygun yapılmayan tesislerin kira sözleşmeleri feshedilecek ve taşınmaz tahliye edilecektir.
İptal edilen hükümler ise Bakanlık kriterlerine uygunluk ve turizm işletmesi belgesi alma zorunluluğuna ilişkindi.

Hayır, 2634 sayılı Kanun’un 29. maddesine eklenen üçüncü fıkra Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve iptal talebi reddedilmiştir. Düzenleme yürürlüktedir.
Yürürlükteki düzenleme:
Bakanlıkça ülke turizmine ve tanıtımına katkı sağladığı değerlendirilen ve boyları 39 metrenin üzerinde olan yabancı bayraklı ticari yatların Türk karasularında faaliyet göstermelerine ve seyrine izin verilebilir.
İzin, her yıl belirlenen sosyal ve teknik altyapı hizmetlerine katkı payı alınması suretiyle verilir.
İzin süresi aynı takvim yılını geçemez (geçici süreli).
İzin süresi sonunda yeniden süre verilmeyen ve Türk karasularından ayrılmayan yatlar hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümleri uygulanır.
Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemenin 815 sayılı Kabotaj Kanunu’na getirilmiş bir istisna olduğunu ve kamu yararı amacı taşıdığını belirtmiştir.

2634 sayılı Kanun’un 31. maddesinin (b) fıkrasında yer alan “…ve Bakan tarafından yetkilendirilen kamu görevlilerince…” ibaresi Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve iptal talebi reddedilmiştir.
Yürürlükteki düzenlemeye göre, idari para cezalarını uygulayabilecek kişiler:
maddenin ikinci fıkrası kapsamında denetim yetkisi verilenler
Bakanlık kontrolörleri
Kültür ve Turizm Bakanı tarafından yetkilendirilen kamu görevlileri
Kararın gerekçesi:
Anayasa’nın 38. maddesindeki suç ve cezada kanunilik ilkesi, idari suçlar yönünden daha esnek uygulanabilir.
2634 sayılı Kanun’un 33. maddesinde idari suç teşkil eden eylemler açıkça gösterilmiştir.
Bakana, Kanun’da gösterilen idari yaptırımlarla sınırlı olarak, bu yaptırımları uygulayacak kamu görevlilerini belirleme yetkisi verilmesi, kanunilik ilkesine aykırı değildir.
Düzenleme, Bakanlığın artan iş yükü nedeniyle denetimlerin aksamamasını amaçlamaktadır.
Bu yetkilendirme kapsamında tesis edilen işlemler yargı denetimine tabidir.

Evet, 2634 sayılı Kanun’un 8. maddesinin (A) fıkrasının (1) numaralı bendine eklenen üçüncü cümle (mera, yaylak ve kışlakların turizm amaçlı tahsisi) Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve iptal talebi reddedilmiştir.
Yürürlükteki düzenleme:
Mera, yaylak ve kışlaklar; ot bedeli yatırımcı tarafından karşılanmak kaydıyla,
4342 sayılı Mera Kanunu hükümlerine göre tahsis amacı değiştirilerek,
Sadece turizm amaçlı kullanılacağına ilişkin şerhli olarak Hazine adına tapuya tescil edilir,
Tescili müteakip Bakanlığa tahsis edilir.
Kararın gerekçesi:
Anayasa’nın 45. maddesi, meraların korunmasını devlete ödev olarak yüklemişse de, bu mutlak bir yasaklama değildir.
Sosyal veya ekonomik ihtiyaçlar, meraların başka amaçlarla kullanımını zorunlu kılabilir.
Turizmden beklenen istihdam ve gelir artışı şeklindeki kamu yararı, bu kullanımı haklı kılabilir.
Kuralda, 4342 sayılı Kanun sınırları içinde kalınması ve “sadece turizm amaçlı kullanılacağına ilişkin şerh” öngörülmesi, koruma-kullanma dengesini gözetmektedir.
ÖNEMLİ: Durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan mera, yaylak ve kışlaklarda turizm yatırımları için zaruri dahi olsa tahsis amacı değişikliği yapılması mümkün değildir (4342 sayılı Kanun’un 14. maddesi).

2634 sayılı Kanun’un 8. maddesinin (A) fıkrasına eklenen (5) numaralı bent (yat limanı tahsisi) Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmiş ve iptal talebi reddedilmiştir.
Yürürlükteki düzenleme:
KTKGB’ler ve turizm merkezlerinde, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca uygun görülen yat limanlarının yapılması amacıyla yatırımcılara taşınmaz tahsis etmeye Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilidir.
Kararın gerekçesi:
Tahsis işlemi, 2634 sayılı Kanun’un 8. maddesinde düzenlenen usule göre gerçekleşecektir.
Kural, kişiler ve idare yönünden belirli ve öngörülebilir niteliktedir.
Tahsis edilecek taşınmazların kıyı, orman, kültür ve tabiat varlığı gibi korunan alanlarda bulunması halinde, 3621, 2872, 2863 ve 6831 sayılı Kanunlardaki güvenceler uygulanacaktır.
Bu nedenle, devletin kıyıların, çevrenin, kültür ve tabiat varlıklarının ve ormanların korunmasına yönelik pozitif yükümlülüğüne aykırı bir yön bulunmamaktadır.

2634 sayılı Kanun’un değiştirilen ek 5. maddesi (ormanlık alanlardaki tesislerin tahsisi) hakkında Anayasa Mahkemesi karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
Kararın gerekçesi: 7334 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle 2634 sayılı Kanun’un değiştirilen ek 5. maddesi, daha sonra 7464 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle yeniden değiştirilmiştir. Bu nedenle dava konusu kuralın içeriği değişmiş ve konusu kalmamıştır.
Güncel durum (7464 sayılı Kanun sonrası):
Ormanlık alanlar üzerinde bulunan ve 6831 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca Orman Genel Müdürlüğü sabit kıymetlerine alınan tesislerden konaklama amaçlı kullanılması mümkün olanlar ile kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezleri içinde ve bu bölge ile merkezlerin dışında olmakla birlikte denize kıyısı olan ilçelerde, içerisinde konaklama tesisi içeren mesire yerlerini tahsis etmeye, gelirleri Orman Genel Müdürlüğüne ait olmak üzere Bakanlık yetkilidir.
Bu yerlerde lüks çadır, çadır ve karavan alanı yapılması amacıyla ilgili mevzuatı uyarınca Orman Genel Müdürlüğü tarafından da kiralama yapılabilir.

Anayasa Mahkemesi’nin 2024/174 sayılı kararında, bazı üyeler farklı konularda karşı oy kullanmıştır:
Turizm hizmetleri yönetim birlikleri (4. maddenin üçüncü fıkrası):
Karşı oy gerekçelerinde, bu birliklerin kurulmasına ilişkin usul ve esasların tamamen Bakanlığa bırakılmasının, yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine (Anayasa md. 7) aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Ayrıca, Anayasa’nın 63. (tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması) ve 169. (ormanların korunması) maddelerine aykırılık iddia edilmiştir.
Planlama yetkisi ve süre sınırlaması (7. madde):
Planlama yetkisine ilişkin düzenlemenin belirlilik ilkesine aykırı olduğu,
“Plan teklifi”, “sonuçlanma” gibi ibarelerin belirsiz olduğu,
Korunan alanlarda yetki paylaşımının net olmadığı,
30 günlük sürenin bazı hallerde yetersiz kalabileceği ve ölçülülük ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
ÇED kararlarına ilişkin ibare (8. madde (H) fıkrası):
Bir üye, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” ibaresinin çevrenin korunmasına yönelik yeterli güvence sağlamadığını belirterek karşı oy kullanmıştır.
İptal edilen bazı hükümlere ilişkin (5. madde, 6. madde, geçici 11. madde):
Bazı üyeler, turizm işletmesi belgesi koşullarının yönetmelikle düzenlenebileceğini,
İşyeri açma ruhsatı bulunan tesislere basit konaklama belgesi verilerek teşebbüs özgürlüğüne yeterli güvence sağlandığını,
Devletin ekonomik hayatı düzenleme yetkisi kapsamında turizm sektöründe hizmet kalitesini artırıcı tedbirler alabileceğini belirterek iptal kararlarına katılmamışlardır.